แนะนำพันธุ์ไม้สำหรับบอนไซ | Introduced Species for Bonsai

บทนำ

บทความนี้จะกล่าวถึงหัวข้อดังต่อไปนี้
  1. การเลือกพันธุ์ไม้
  2. ลักษณะของพันธุ์ไม้
  3. ลักษณะของบอนไซที่ดี
  4. พันธุ์ไม้ที่นำมาทำบอนไซ
  5. การขยายพันธุ์ไม้(เบื้องต้น)

1. การเลือกพันธุ์ไม้บอนไซ

พันธุ์ไม้ในประเทศไทยมีมากมายที่สามารถนำมาทำเป็นบอนไซได้ พืชที่จะปลูกได้ผลดีควรเป็นพืชในท้องถิ่น ซึ่งการดูแลจะง่ายกว่าการนำพืชต่างท้องถิ่นหรือต่างประเทศมาปลูกเลี้ยง การเลือกพืชมาทำเป็นบอนไซขึ้นอยู่กับความชอบส่วนบุคคล อาจแบ่งได้ 3 ประเภทดังนี้

1.1 ดูความสวยงามของรูปร่าง บอนไซบางสายพันธุ์จะสวยงามเมื่อถึงฤดูกาล เช่น บอนไซเมเปิล
บอนไซเมเปิล

1.2 ดูความสวยงามของดอก เช่น บอนไซเฟื่องฟ้า
บอนไซเฟื่องฟ้า

1.3 ดูความสวยงามของผล เช่น บอนไซแอปเปิลป่า
ต้นบอนไซแอปเปิลป่า
สำหรับบทความที่รวบรวมบอนไซที่สวยงามไว้ สำหรับดูเพื่อประกอบการตัดสินใจ มีดังนี้


2. ลักษณะของพันธุ์ไม้บอนไซ

พันธุ์พืชที่จะนำมาปลูกเป็นบอนไซนั้นควรแข็งแรง เจริญเติบโตได้ดีและมีอายุยืนยาว เนื่องจากบอนไซต้องใช้เวลาหลายปีในการตัดแต่ง กว่าจะกลายเป็นบอนไซที่สวยงาม

ลักษณะของรูปทรงลำต้น ดอกและผล ระบบราก ต้องสัมพันธ์กัน

ลักษณะกิ่งก้านเป็นไปตามธรรมชาติ

ควรมีลักษณะโคนใหญ่ปลายเรียว เปลือกดำ ผิวขรุขระ ดูแล้วเหมือนต้นไม้ที่มีอายุยืนนานตามธรรมชาติ


3. ลักษณะบอนไซที่ดี

ระบบราก รากแก้วไม่ควรยาวเกินไปเนื่องจากกระถางบอนไซไม่ลึกมาก ควรเป็นรากแขนงหรือรากฝอยจะดีกว่า การเปลีย่นกระถางจะสะดวกและง่ายขึ้น ลำต้นควรมีขนาดโตสวยงาม เช่น ลักษณะของปุ่มตา สีของเปลือกแตกตกสะเก็ดดีคล้ายต้นไม้ตามธรรมชาติ รูปร่างและขนาดที่ลงตัวกับกระถางบอนไซ ดอกและผลมีรูปทรงเข้ากับส่วนต่าง ๆ ของทรงต้นได้ดี พืชที่ใช้คลุมผิวหน้า เช่น มอส มีสีสันสม่ำเสมอ


4. พันธุ์ไม้ที่นำมาทำบอนไซ

พันธุ์ไม้มากมายที่นิยมนำมาทำเป็นบอนไซซึ่งมีมากกว่า 1,000 ชนิดทั่วโลก พันธุ์ส่วนใหญ่จะอยู่ที่ญี่ปุ่นซึ่งคิดเป็น 40% ของทั้งหมด สำหรับประเทศไทยก็มีพันธุ์ไม้ที่นิยมนำมาทำเป็นบอนไซ เช่น ตะโก มะสัง ข่อย ไทร โมก เกล็ดปลาหมอ หมากเล็กหมากน้อย มะขามเทศ มะขาม มะนาวเทศ ตะแบก พุดป่า เข็มป่า เฟื่องฟ้า มะเดื่ออุทุมพร โพธิ์ ฯลฯ

พันธุ์ไม้ที่นิยมในประเทศญี่ปุ่น ได้แก่ สนดำ สนจูนิเปอร์ สนเข็ม 5 ใบ สนหลิว สนใบพาย นอกจากตระกูลสนแล้ว ยังมีพวก ฮาชาเลียน เอล์ม ควินซ ทรัย เด็นท์ เมเปิล สายพันธุ์เหล่านี้มักขึ้นอยู่ในป่าที่ราบสูงหรือบนภูเขา


5. การขยายพันธุ์ไม้บอนไซ

การขยายพันธุ์บอนไซนั้นเหมือนพืชทั่วไป เช่น การเพาะเมล็ด การปักชำ การตอน แต่ต่างกันที่การขยายพันธุ์บอนไซนั้นจะใช้เวลายิ่งน้อยยิ่งนับว่าดี สำหรับหัวข้อย่อย มีดังต่อไปนี้
5.1 การเพาะเมล็ด
5.2 การปักชำ
5.3 การตอนกิ่ง
5.4 เทคนิคการขยายพันธุ์บอนไซสมัยใหม่


5.1 การเพาะเมล็ด

ปัจจุบันเมล็ดหาซื้อได้ตามเว็บทั่วไป (ในเว็บนี้อาจมีเมล็ดพันธุ์ขายด้วย) สำหรับพันธุ์ไม้ที่เพาะเมล็ดได้ ได้แก่ มะสัง ชาฮกเกี้ยน มะขามเทศ ไทรไทย ฯลฯ
อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการเพาะเมล็ดมีดังต่อไปนี้
  • กระบะเพาะชำ
  • ทรายหยาบ
  • ขี้เถ้าแกลบ
  • เมล็ดพันธุ์ไม้
  • ดินร่วน
สำหรับรายละเอียดพร้อมรูปภาพประกอบ ผมเขียนไว้ที่บทความเรื่อง "การเพาะเมล็ดสนดำญี่ปุ่น"

5.2 การปักชำ

เป็นวิธีที่ง่ายและสะดวก เร็วกว่าการเพาะเมล็ด สำหรับวิธีการคร่าว ๆ คือ ให้ตัดกิ่งพันธุ์ยาวประมาณ 15 เซนติเมตร ตัดที่โคนกิ่งเป็นปากฉลาม เด็ดใบออกเพื่อลดการคายน้ำ นำกิ่งไปปักไว้ในกระบะที่เตรียมไว้ให้เฉียงประมาณ 45 องศา แล้วย้ายกระบะไปเก็บไว้ในที่ ๆ มีแสงแดดรำไร จากนั้นประมาณ 2-3 สัปดาห์จะพบว่ากิ่งที่ปักชำเริ่มแตกยอดและเกิดใบใหม่ ในระยะนี้ยังไม่ควรย้ายกิ่งเนื่องจากรากยังคงอ่อน เมื่อเห็นว่ากิ่งนั้นเจริญเติบโตแข็งแรงดีแล้วจึงแยกออกมาปลูก รอการตัดแต่งไปตามรูปทรงต่าง ๆ ตามความพอใจ

5.3 การตอนกิ่ง

มีขั้นตอนเหมือนตอนไม้ทั่วไป หลังจากตอนแล้วประมาณ 15-30 วัน จึงทำการแกะวัสดุหุ่มออก นำกิ่งตอนมาปลูกในกระถางชั่วคราวก่อน เมื่อเห็นควรว่ากิ่งแข็งแรงดีแล้วจึงย้ายไปปลูกในกระถางบอนไซ

สำหรับบทความที่เกี่ยวข้องกับการย้ายกระถางปลูก คือ "การทำบอนไซ ด้วยตัวเอง" มีภาพประกอบการบรรยาย เหมาะกับผู้ที่เริ่มปลูกเลี้ยงบอนไซ


บรรณานุกรม

วิเชษฐ ค้าสุวรรณ. (2541). ไม้แคระ (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพ ฯ: ปราณีเจริญบล็อกและการพิมพ์.